ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ આજે (15 ઓક્ટોબર, 2026) આંધ્રપ્રદેશના વિજયવાડા ખાતે કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય અને આંધ્રપ્રદેશ સરકાર દ્વારા આયોજિત રાષ્ટ્રીય સરસ મેળાની શોભા વધારી હતી. રાષ્ટ્રપતિએ આ પ્રસંગે સરસ સ્ટોલ્સની મુલાકાત પણ લીધી હતી અને લખપતિ દીદીઓ સાથે સંવાદ કર્યો હતો.
સભાને સંબોધતા રાષ્ટ્રપતિએ જણાવ્યું હતું કે ગ્રામીણ મહિલાઓ કૃષિ ક્ષેત્રે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. સ્વસહાય જૂથો દ્વારા તેઓએ નાણાંકીય, તકનીકી અને સામાજિક સશક્તિકરણનો નવો માર્ગ શોધ્યો છે. મહિલા સાહસિકતામાં પ્રોત્સાહક વધારાની સાથે આર્થિક નિર્ણય લેવામાં ગ્રામીણ મહિલાઓની ભાગીદારી પણ વધી છે તે નોંધતા તેમણે ખુશી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ આપણા દેશના ન્યાયી અને સમાવેશી વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.
રાષ્ટ્રપતિએ નોંધ્યું હતું કે મહિલા સ્વસહાય જૂથોએ ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં અસરકારક યોગદાન આપ્યું છે. છેલ્લાં 12 વર્ષમાં આ જૂથો સાથે જોડાયેલી મહિલાઓની સંખ્યા વધીને 10 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે. આ મહિલાઓ 90 લાખથી વધુ સ્વસહાય જૂથો સાથે જોડાયેલી છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે તેઓ તેમના પરિવારોની આર્થિક સુખાકારીમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે ભાગીદારીની આ પ્રક્રિયા મહિલા-કેન્દ્રી, સમાવેશી ગ્રામીણ વિકાસમાં યોગદાન આપી રહી છે. આનાથી સામૂહિક સાહસ માટેની તકોનો વ્યાપક વિસ્તાર પણ થયો છે.
રાષ્ટ્રપતિએ એ જાણીને આનંદ વ્યક્ત કર્યો કે મહિલા સ્વસહાય જૂથો સામુદાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે અને સ્વસહાય જૂથો ગ્રામીણ જીવનના સર્વાંગી પરિવર્તન અને આપણા દેશના સમાવેશી વિકાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપી રહ્યા છે.
રાષ્ટ્રપતિએ જણાવ્યું હતું કે ભારત સરકારે ‘લખપતિ દીદી’ પહેલ દ્વારા ગ્રામીણ મહિલા સશક્તિકરણને એક વિશિષ્ટ ગતિ અને દિશા આપી છે. ડિજિટલ સેવાઓ અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા જેવા વિવિધ આધુનિક ક્ષેત્રોમાં વધતી ભાગીદારીએ ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે કૌશલ્ય વિકાસના નવા માર્ગો ખોલ્યા છે.
રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે આજે ગ્રામીણ મહિલાઓ માત્ર યોજનાઓની લાભાર્થી નથી રહી. તેઓ સંપત્તિ સર્જક બની છે અને વિકાસના ચાલક તરીકે ઉભરી રહી છે. છતાં, સશક્તિકરણની આ યાત્રામાં આપણે હજુ લાંબી મજલ કાપવાની બાકી છે. સશક્તિકરણનો એક મુખ્ય માપદંડ એ હોવો જોઈએ કે ગ્રામીણ મહિલાઓએ પોતાની આવક અને અસ્કયામતો પર કેટલા અંશે નિયંત્રણ મેળવ્યું છે. સાથોસાથ, ઘરગથ્થુ સંભાળની જવાબદારીઓ માટે સામુદાયિક-આધારિત સપોર્ટ સિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂર છે. ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ સાહસોમાં ગ્રામીણ મહિલાઓની ભાગીદારી પણ વધારવી જોઈએ.
રાષ્ટ્રપતિએ જણાવ્યું હતું કે સરસ મેળાઓ ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મજબૂત કરવા માટેના મંચ તરીકે વિકસી રહ્યા છે. આ મેળાઓ ધમધમતા ગ્રામીણ બજારો તરીકે સ્થાપિત થયા છે. તેમના દ્વારા ગ્રામીણ મહિલા સાહસિકો અને દેશભરના ગ્રાહકો વચ્ચેનો સીધો સંપર્ક મજબૂત થયો છે. તેમણે કહ્યું કે 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે દરેક ગામ અને દરેક ઘર સુધી વિકાસના લાભો પહોંચાડવા અનિવાર્ય છે. સ્વસહાય જૂથો અને સરસ મેળાઓ આ પ્રયાસમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
34 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી આશરે 1500 મહિલા સ્વસહાય જૂથ સાહસિકો અને લખપતિ દીદીઓ રાષ્ટ્રીય સરસ મેળાની આ આવૃત્તિમાં 650 થી વધુ સ્ટોલ્સ દ્વારા પોતાના ઉત્પાદનોનું પ્રદર્શન કરી રહી છે, જે 31 ઓક્ટોબર, 2026 સુધી ખુલ્લો રહેશે.
