અમેરિકા-ઇઝરાયલનો વિરોધ ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં તુર્કી-લિબિયા ડીલથી ખળભળાટ દરિયાઈ સીમા અને ઊર્જા સંસાધનો અંગેના કરારને લઈને પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં ભૂરાજકીય તણાવ વધવાની શક્યતા ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં દરિયાઈ સીમાઓ અને ઊર્જા સંસાધનોને લઈને તુર્કી અને લિબિયા વચ્ચે થયેલા તાજેતરના કરારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલે આ કરાર સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે તેને ઉશ્કેરણીજનક ગણાવીને સમર્થન ન આપવાની વાત કરી છે અને તમામ સંબંધિત દેશો સાથે ચર્ચા કરીને ર્નિણય લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
તુર્કી અને લિબિયા વચ્ચે દરિયાઈ અધિકારક્ષેત્રને લઈને સહયોગની શરૂઆત ૨૦૧૯માં થઈ હતી.
હવે આ વ્યવસ્થાને આગળ વધારવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. કરાર હેઠળ ભૂમધ્ય સમુદ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં ઊર્જા અને ખનિજ સંસાધનોના સંશોધન તથા સંભવિત ઉપયોગ માટે તુર્કીની ભૂમિકા વધે છે, જ્યારે લિબિયાને તેના બદલામાં આર્થિક લાભ મળવાની અપેક્ષા છે.
અમેરિકાનું માનવું છે કે પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં કોઈપણ દરિયાઈ વ્યવસ્થા તમામ સંબંધિત દેશોની સંમતિ અને પરામર્શ બાદ થવી જાેઈએ. વોશિંગ્ટનને આશંકા છે કે એકતરફી વ્યવસ્થા પ્રદેશમાં પહેલેથી ચાલી રહેલા દરિયાઈ સીમા વિવાદોને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે.
ઇઝરાયલે પણ આ કરાર સામે વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ઇઝરાયલના દૃષ્ટિકોણથી તુર્કીની વધતી દરિયાઈ અને ઊર્જા ક્ષેત્રની સક્રિયતા પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં શક્તિનું સંતુલન બદલી શકે છે.
આ વિવાદમાં ગ્રીસ અને સાયપ્રસ પણ મહત્વપૂર્ણ પક્ષો છે. ગ્રીસનો મુખ્ય વાંધો એ છે કે તુર્કી-લિબિયા દરિયાઈ સીમા વ્યવસ્થા ક્રેટ અને રોડ્સ જેવા ગ્રીક ટાપુઓના દરિયાઈ અધિકારોને પૂરતું ધ્યાન આપતી નથી.
આ ઉપરાંત, દરિયાઈ સીમાઓ અંગેના મતભેદથી ભવિષ્યમાં ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અને મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય યોજનાઓ પર પણ અસર પડી શકે છે. ગ્રીસ અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ઊર્જા તથા પ્રાદેશિક સહકાર વધતો હોવાને કારણે તુર્કી સાથેનો મતભેદ વધુ સંવેદનશીલ બન્યો છે.
પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં તેલ અને કુદરતી ગેસ સહિતના ઊર્જા સંસાધનોની સંભાવનાએ આ સમગ્ર મુદ્દાને વ્યૂહાત્મક મહત્વ આપ્યું છે. તુર્કી અને લિબિયા માટે આ કરાર આર્થિક અને ઊર્જા હિતોને મજબૂત કરવાની તક છે, જ્યારે ગ્રીસ, સાયપ્રસ, ઇઝરાયલ અને તેમના ભાગીદારો તેને પોતાના દરિયાઈ અધિકારો તથા પ્રાદેશિક હિતો માટે પડકાર તરીકે જાેઈ રહ્યા છે.
આથી આ કરાર માત્ર બે દેશો વચ્ચેની સમજૂતી પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે પૂર્વીય ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં ઊર્જા, દરિયાઈ સીમા અને પ્રાદેશિક પ્રભાવને લઈને ચાલી રહેલી મોટી ભૂરાજકીય સ્પર્ધાનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની શકે છે.
